Oet Dorp en Marke

Begraafplaatsen in en om Losser 1

Er zijn door de jaren been op verschillende plaatsen in Losser en de naaste omgeving urnen gevonden.
Wanneer is men met het cremeren en het bijzetten in urnen begonnen? Uit de tweede helft van de oude steentijd 9000 en 8000 vóór Chr. zijn geen graven bekend.

Vanuit de jongste steentijd 3000 tot 1700 vóór Chr. dateren de Hunnebedden, waarin de doden op een vloer van veldkeitjes werden bijgezet, soms waren er meerdere vloeren, zodat een Hunnebed meerdere doden bevatte.
Er werden ook grafgiften meegegeven, zoals bekers, schalen, bijltjes en sieraden.

In de bronstijd 1700 - 700 vóór Chr. werd voor de bijzetting van de dode een rechthoekige kuil gegraven, waarin de dode in een door vuur uitgeholde boomstam of in een van planken gemaakte kist, in gestrekte houding, op de rug met de armen langs bet lichaam, werd bijgezet.
Daarna werd over het graf een heuvel opgeworpen, met behulp van heideplaggen, die omgekeerd over bet graf werden opgestapeld.
In de loop van de bronstijd voltrekt zich een wijziging in de vorm van bijzetten. Deze wijziging heeft heel langzaam plaats gevonden. Men ging er geleidelijk aan steeds meer toe over de doden te verbranden (cremeren).

Vasthoudend aan de oude tradities heeft men nog wel eerst een rechthoekige kuil gegraven, waarin op de bodem bet hoopje met de crematieresten werd gelegd. De grafkuil werd echter door de jaren heen steeds kleiner gemaakt, totdat tenslotte de crematieresten, nadat men deze in een doek of urn had verzameld, in een kuiltje werden begraven.

Met de ijzertijd, 700 vóór Chr. Tot Chr. geboorte, breekt een geheel andere dodencultus aan.
Het verbranden van lijken en het verzamelen van de crematieresten om in urnen bij te zetten, kwam steeds vaker voor en werd tenslotte algemeen gebruik. De doden werden op een brandstapel gecremeerd en de resten werden bijeen vergaard in een urn. Daarna werd de urn vervolgens in een kuiltje onder het maaiveld bijgezet. Met de urn als middelpunt werd een min of meer diepe en brede, ringvormig verlopende sloot gegraven.
De grond hieruit, bestaande uit plaggen en zand, werd over de plaats van de bijzetting uitgestrooid. Zo ontstond eigenlijk een soort grafheuveltje, waarvan de voet omgeven was door een ringsloot. In de meeste gevallen is dit heuveltje niet meer te zien en heeft de tijd zijn werk grondig gedaan.
Er zijn ook heuveltjes bekend, waarin meerdere urnen werden aangetroffen; waarschijnlijk betreft het hier familiegraven.

Enkele malen werden er in de urnen voorwerpen gevonden van goud, brons of ijzer. Bijgiften bij deze vorm van begraven zijn overigens zeldzaam.

In Losser en omgeving zijn op verschillende plaatsen urnen gevonden.

ODEM1994 3 03ODEM1994 3 04

Urnen gevonden met bijpotjes (tranenpotjes)Door W.ter Denge in de Oelemars Gem. Losser

Bij de Boersmit in dorp Losser (1919/1920), in de Oelemars in de Zandbergen, aan de Scholtinkstraat, bij het erve Welpelo in Overdinkel en bij het erve Zwaferink in de Zoeke.

ODEM1994 3 05
Urn vindplaats grafheuvel in de Eilermark bij Hof Ruenberg, Markenforts heide.

De overlevering vertelt, dat ook aan de Enschedesestraat ter hoogte van het kruispunt met de Broekhoekweg - gezien van uit Losser: rechts - urnen zijn gevonden. Volgens ons veldnamenboek oorspronkelijk ook het 'kerkhof' genaamd.
In de directe omgeving van Losser zijn ook urnen gevonden, o.a. bij Aust in de Lutte, in Berghuizen, in Oldenzaal, in Gronau bij Van Delden op het fabrieksterrein, bij de Hof Ruenberg en in de Tiekerhook.
De vele vindplaatsen duiden er op dat deze streek in de brons- en ijzertijd toch vrij dicht bewoond moet zijn geweest.

We weten dat aan het cremeren van doden langzamerhand een einde is gekomen.

Nadat de Evangeliepredikers deze streken hadden gekerstend werd lijkverbranding afgewezen. Het werd beschouwd als een teken van heidendom en als ontkenning van de christelijke betekenis van de Jongste Dag.

Karel de Grote - 800 na Chr.- verbiedt lijkverbranding in zijn uitgestrekte rijk en laat scherp toezien op naleving van dit verbod.

[wordt vervolgd)

L. J .M. Augustijn

Bronnen:

  • Archief H.K.L.
  • Losser Voorheen en Thans C.J.A .van Helvoort
  • Graven en Begraven in Overijssel uitgave, jaarboek Overijssel

Copyright 2016-2019 © Historische Kring losser. Overname alleen toegestaan na schriftelijke toestemming.